Dziedziczenie przez dzieci poczęte, ale nienarodzone (nasciturus)
Wprowadzenie
Prawo spadkowe w Polsce przewiduje szczególną regulację, zgodnie z którą spadkobiercą może być nie tylko osoba już narodzona w chwili otwarcia spadku, lecz także dziecko poczęte, lecz jeszcze nienarodzone (tzw. nasciturus). Rozwiązanie to ma na celu ochronę interesów dziecka, które – jeżeli urodzi się żywe – może nabyć prawa majątkowe z tytułu dziedziczenia po zmarłym krewnym.
Podstawy prawne
Zagadnienie to reguluje przede wszystkim:
- art. 927 § 2 Kodeksu cywilnego – „Spadkobiercą może być również dziecko już poczęte w chwili otwarcia spadku, jeżeli urodzi się żywe.”
- art. 972 Kodeksu cywilnego – dotyczący zdolności do otrzymania zapisu.
Warto też wskazać, że instytucja nasciturusa wywodzi się z prawa rzymskiego, gdzie obowiązywała zasada: nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur – dziecko poczęte traktuje się jak narodzone, ilekroć chodzi o jego korzyści.
Warunki dziedziczenia przez nasciturusa
Aby dziecko poczęte mogło dziedziczyć, muszą zostać spełnione następujące warunki:
- Poczęcie przed otwarciem spadku – chwila otwarcia spadku to moment śmierci spadkodawcy (art. 924 k.c.).
- Urodzenie się żywym – tylko wtedy dziecko uzyskuje pełnię praw spadkobiercy.
- Stwierdzenie faktu poczęcia – dla potrzeb postępowania spadkowego można to ustalać na podstawie dokumentacji medycznej czy domniemań wynikających z prawa rodzinnego.
Jeżeli dziecko nie urodzi się żywe, traktuje się tak, jakby nigdy nie miało zdolności do dziedziczenia.
Skutki praktyczne
- Postępowanie spadkowe: sąd, stwierdzając nabycie spadku, może zawiesić postępowanie do chwili narodzin dziecka (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.).
- Ochrona interesów dziecka: w czasie ciąży matki możliwe jest ustanowienie dla nasciturusa kuratora (art. 182 k.r.o.), który będzie czuwał nad jego interesami.
- Zachowek: dziecko, które urodzi się żywe, ma takie samo prawo do zachowku, jak każde inne dziecko spadkodawcy.