Czym jest polecenie przy darowiźnie?

Darowizna może zostać dokonana z poleceniem, czyli z nałożeniem na obdarowanego określonego obowiązku (art. 893 k.c.).
Nie musi to być obowiązek na rzecz darczyńcy — może służyć osobie trzeciej lub interesowi publicznemu.

Przykłady poleceń:

• opieka nad zwierzęciem darczyńcy,
• utrzymanie nagrobka,
• przekazanie części pieniędzy na cel społeczny,
• opieka nad wskazaną osobą bliską,
• pokrycie kosztów utrzymania darczyńcy w określonym zakresie.

Czy polecenie jest „wiążące”?

Tak. Polecenie nie jest prośbą – jest elementem treści umowy darowizny.
Samo niewykonanie polecenia nie powoduje jednak automatycznego „unieważnienia” darowizny. Rodzi natomiast określone konsekwencje prawne.

Co może zrobić darczyńca, jeśli obdarowany nie wykonuje polecenia?

1. Wezwać do wykonania polecenia

Podstawowym krokiem jest wezwanie obdarowanego do wykonania obowiązku.
W praktyce ma to znaczenie dowodowe – warto zrobić to pisemnie.

2. Dochodzić wykonania polecenia na drodze sądowej

Zgodnie z art. 895 § 1 k.c.:

Darczyńca może żądać wykonania polecenia, o ile:

• darowizna jest jeszcze wykonalna,
• a wykonania polecenia nie sprzeciwia się jego cel lub istota.

Czyli darczyńca może pozwać obdarowanego o wykonanie obowiązku, np. opiekę nad nagrobkiem, sfinansowanie określonego celu, opiekę nad osobą trzecią itp.

Gdy darczyńca zmarł:

Uprawnieni mogą być:

• spadkobiercy darczyńcy (jeśli polecenie służyło jego interesowi osobistemu lub majątkowemu),
• organizacja/instytucja lub osoba trzecia, której miało służyć polecenie (art. 895 § 2 k.c.).

3. Odwołanie darowizny niewykonanej (art. 896 k.c.)

Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli obdarowany nie wykonuje polecenia.

Dotyczy to tylko sytuacji, gdy darowizna nie została jeszcze spełniona (np. nie przeniesiono własności, nie przekazano pieniędzy).

4. Czy można odwołać darowiznę już wykonaną?

Tu często pojawia się nieporozumienie: samo niewykonanie polecenia nie jest podstawą do odwołania darowizny wykonanej.

Odwołanie wykonanej darowizny jest możliwe tylko z powodu:

• rażącej niewdzięczności obdarowanego,
• popadnięcia darczyńcy w niedostatek.

Jednak sądy czasem uznają, że uporczywe i świadome ignorowanie polecenia może stanowić element oceny niewdzięczności, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach (gdy np. polecenie miało kluczowe znaczenie dla darczyńcy).

Skutki niewykonania polecenia

a) Roszczenie o wykonanie obowiązku

Najczęściej to właśnie ta droga – darczyńca (lub inni uprawnieni) mogą żądać wykonania polecenia.

b) Roszczenie o odszkodowanie

Jeśli niewykonanie polecenia spowodowało szkodę, możliwe jest dochodzenie odszkodowania na zasadach ogólnych.

c) Odwołanie darowizny niewykonanej

Możliwe tylko, jeśli darowizna nie została jeszcze spełniona.

d) Wyjątkowo – odwołanie darowizny wykonanej, jeśli łączy się to z niewdzięcznością

Nie z powodu samego niewykonania polecenia, ale z powodu zachowania obdarowanego ocenianego łącznie.

Podsumowanie

Niewykonanie polecenia przy darowiźnie nie powoduje automatycznego cofnięcia darowizny, ale daje darczyńcy (a czasem także osobom trzecim) konkretne narzędzia:

• wezwanie do wykonania
• pozew o wykonanie polecenia
• odwołanie darowizny niewykonanej
• w wyjątkowych przypadkach – odwołanie darowizny wykonanej z powodu niewdzięczności